โครงการจ้างที่ปรึกษาดำเนินการจัดทำและวิเคราะห์ข้อมูล Skill Mapping ระยะที่ ๑

๑. หลักการและเหตุผล

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๑๑ กำหนดให้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จัดทำแผนด้านการอุดมศึกษา เพื่อผลิตและพัฒนากำลังคนของประเทศเพื่อใช้เป็นกรอบในการดำเนินงานของสถาบันอุดมศึกษาในส่วนของการผลิตและพัฒนากำลังคนให้มีทั้งปริมาณและคุณภาพที่เพียงพอ ทั้งนี้ สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้จัดทำแผนด้านการอุดมศึกษา เพื่อผลิตและพัฒนากำลังคนของประเทศ พ.ศ. ๒๕๖๔-๒๕๗๐ ที่มีเป้าหมายหลักเพื่อพัฒนาคุณภาพและโอกาสทางการศึกษาของคนในประเทศอย่างยั่งยืน และมุ่งเน้นให้สถาบันอุดมศึกษาเป็นแหล่งสร้างองค์ความรู้ และนวัตกรรมใหม่ ๆ ที่มีประโยชน์ต่อการสร้างและพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ตลอดจนการสร้างหลักสูตรชั้นนำที่สามารถผลิตและพัฒนากำลังคนให้มีความรู้ทางวิชาการ ทักษะทางวิชาชีพ รวมทั้งคุณลักษณะอันพึงประสงค์ต่อการทำงานที่ตรงตามความต้องการของตลาดแรงงาน (Soft & Hard Skills) มีคุณภาพเทียบเคียงกับระดับสากล สามารถตอบโจทย์ทิศทางการพัฒนาประเทศ และช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในระดับนานาชาติ

การเปลี่ยนแปลงและความก้าวหน้าของเทคโนโลยีอย่างรวดเร็วในปัจจุบัน ส่งผลต่อรูปแบบ
และกระบวนการทำงานของหน่วยงานผู้ใช้บัณฑิตอย่างกว้างขวาง การผลิตบัณฑิตและพัฒนากำลังคนอุดมศึกษาจึงจำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยน เพื่อให้ผู้เรียนมีทักษะความรู้ใหม่ ๆ สามารถรองรับการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้เทคโนโลยีแบบบูรณาการศาสตร์ขั้นสูงขึ้น รวมถึงสามารถตอบสนองรองรับการทำงานในกลุ่มอาชีพใหม่ของคนยุคใหม่ตามความต้องการของภาคผู้ใช้กำลังคนและตลาดแรงงาน ทั้งนี้ การผลิตบัณฑิตและพัฒนากำลังคนให้มีความรู้และทักษะตรงกับความต้องการของผู้ใช้บัณฑิต นับว่าเป็นสิ่งท้าทายสำหรับสถาบันอุดมศึกษา โดยที่ผ่านมาภาคผู้ใช้บัณฑิตได้สะท้อนถึงคุณภาพของบัณฑิตในด้านทักษะการทำงาน ทั้งทักษะความสามารถทางวิชาชีพ (Hard Skills) และทักษะความสามารถทางสังคม (Soft Skills) โดยเฉพาะทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ ๒๑ ได้แก่ ทักษะในการสื่อสารและปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น (Communication) ทักษะในการทำงานกับผู้อื่น (Collaboration) ทักษะในการคิดวิเคราะห์และทักษะในการแก้ปัญหา (Critical Thinking) และทักษะด้านความคิดสร้างสรรค์ (Creativity)

ด้วยเหตุผลดังกล่าว สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
โดยกองส่งเสริมและพัฒนากำลังคน จึงเห็นควรให้มีการจัดจ้างที่ปรึกษาเพื่อดำเนินการจัดทำและวิเคราะห์ข้อมูล Skill Mapping ระยะที่ ๑ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.๒๕๖๔ ใน ๓ สายงาน ได้แก่ สายงานเกษตรกร (Smart Farmers) สายงาน Smart SME (เน้นทักษะด้าน Digital Marketing) และสายงานด้านการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่ (Tourism) โดยจะเป็นการจัดทำ Skill mapping ในด้านอุปสงค์ (Demand Side) ทั้งนี้ กระบวนการการกำหนดทักษะ (Skills) ที่ปรึกษาจะต้องคำนึงถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder) ที่เกี่ยวข้อง มีการวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder Analysis) หรือจะต้องมีแหล่งข้อมูลภายนอกที่น่าเชื่อถือ เช่น สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย หอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย สภาวิชาชีพ หรือบทวิเคราะห์ทักษะ (Skills) จากเว็บไซต์การรับสมัครงานที่เป็นที่นิยม เป็นต้น และเมื่อจัดทำและวิเคราะห์ข้อมูล Skills Mapping ของแต่ละสายงานเรียบร้อยแล้ว ต้องสามารถเผยแพร่ข้อมูลเพื่อให้สถาบันอุดมศึกษาหรือผู้ที่เกี่ยวข้อง สามารถนำข้อมูลดังกล่าวไปใช้ประกอบการปรับหลักสูตรการเรียนการสอน เพื่อพัฒนาทักษะของผู้เรียนให้ตรงตามความต้องการของผู้ใช้บัณฑิต และนำไปสู่กระบวนการการพัฒนาหลักสูตรที่ยั่งยืนต่อไป

๒. แนวคิดของการดำเนินการ

         ในหลายประเทศ เช่น ออสเตรเลีย สหภาพยุโรป สิงคโปร์ ได้มีการพัฒนากรอบทักษะ (Skill Framework) ที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการเชื่อมโยงความต้องการแรงงานกับหลักสูตรการศึกษาของสถาบันการศึกษาในประเทศ ซึ่งทำให้สถาบันการศึกษาได้ทราบถึงทักษะที่กำลังเป็นที่ต้องการและออกแบบหลักสูตรที่ช่วยพัฒนาทักษะเหล่านั้น การเชื่อมโยงนี้ยังช่วยให้ผู้บริหารประเทศรับทราบสถานะของอุปสงค์และอุปทานของบุคลากรของประเทศ ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการกำหนดนโยบายด้านการศึกษา การจัดการกำลังคน และในด้านอื่นๆ

ในการพัฒนากรอบทักษะ (Skill Framework) จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทั้งภาคอุตสาหกรรม และภาคการศึกษา โดยต้องมีการรับฟังข้อมูลจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาออกแบบกรอบทักษะโดยมีการจัดกลุ่มและแบ่งระดับของทักษะ เพื่อให้กรอบทักษะที่ออกแบบขึ้น สามารถเชื่อมโยงตำแหน่งงานในปัจจุบันและหลักสูตรของสถาบันการศึกษาได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ ปัญหาและข้อจำกัดของรูปแบบและแนวทางการพัฒนากรอบทักษะที่หลายประเทศได้ดำเนินการมาคือ ความทันสมัยของข้อมูล และค่าใช้จ่ายในการปรับปรุงข้อมูลให้มีความทันสมัย เนื่องจากความต้องการบุคลากรมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา มีตำแหน่งงานใหม่เกิดขึ้นทุกปี ทักษะที่จำเป็นสำหรับแต่ละตำแหน่งงานก็มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา หากไม่มีการปรับปรุงกรอบทักษะ รวมทั้งฐานข้อมูลของตำแหน่งงาน อยู่อย่างต่อเนื่อง ข้อมูลดังกล่าวจะล้าสมัยและไม่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ตามที่มุ่งหวัง

แนวคิดหลักของการดำเนินการที่ทางคณะทำงานเสนอคือ การสร้างระบบฐานข้อมูลของกรอบทักษะ (Skill Framework) ตำแหน่งงานที่กำลังเป็นที่ต้องการ และหลักสูตรการศึกษาและหลักสูตรอบรม โดยเป็นระบบที่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง เช่น บริษัท สถาบันการศึกษา หน่วยงานรับรองคุณวุฒิ หน่วยงานของรัฐ ผู้ที่สนใจพัฒนาทักษะ และผู้ที่กำลังหางาน เข้ามาใช้งาน โดยระบบจะมีความเป็นพลวัต (Dynamic) คือมีการปรับปรุงข้อมูลให้ทันสมัยอยู่ตลอดเวลา โดยใช้เทคนิคสมัยใหม่ทางด้านวิทยาการข้อมูล (Data Science) และอาศัยข้อมูลจากผู้ใช้งาน และข้อมูลจากระบบสารสนเทศหรือฐานข้อมูลอื่น เช่นข้อมูลจากเว็บไซต์ LinkedIn หรือ JobsDB

อย่างไรก็ดี ในการพัฒนาระบบดังกล่าว จำเป็นต้องมีการจัดทำข้อมูลตั้งต้น ซึ่งประกอบด้วยข้อมูลตำแหน่งงาน ข้อมูลทักษะ และอาจรวมไปถึงข้อมูลหลักสูตรการศึกษาและหลักสูตรอบรม เพื่อว่าระบบจะได้มีข้อมูลที่เป็นประโยชน์และพร้อมให้บริการแก่ผู้ใช้งาน ซึ่งสอดคล้องกับโครงการจ้างที่ปรึกษาดำเนินการจัดทำและวิเคราะห์ข้อมูล Skill Mapping ระยะที่ ๑ ที่มีวัตถุประสงค์ในการจัดทำและวิเคราะห์ข้อมูลในด้านอุปสงค์ (Demand Side) ในสายงานเกษตรกร (Smart Farmers) สายงาน Smart SME (เน้นทักษะด้าน Digital Marketing) และสายงานด้านการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่ (Tourism) รวมทั้งพัฒนากรอบทักษะสำหรับสาขาดังกล่าว และนำข้อมูลที่ได้จัดเก็บและเผยแพร่ในระบบสารสนเทศที่สถาบันอุดมศึกษาหรือผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้